مقدمه

بررسی‌ها حاکی از آنست که نظام مدیریتی و حلقه‌های نظام فعلی توزیع در کشور ما دچار مشکلات و ویژگیهای خاص است که عمده آنها به شرح زیر می‌باشد:

1. تعدد فوق العاده واحدهای صنفی در سطح خرده فروشی
2. بالابودن هزینه های شبکه توزیع کالا (فاصله بهای تولید کننده و بهای مصرف کننده)
3. وجود انحصار در بازار بسیاری از کالاها و خدمات
4. نبود نظام طبقه‌بندی و خدمات شناسه کالایی مشترک بین مبادی ورود و شبکه توزیع داخلی.
5. نبود تشکل های غیردولتی حمایت از حقوق مصرف کننده.
6. نبود نهاد مدون تنظیم کننده بازار.

مشکلات مذکور نوین سازی شبکه توزیع را بصورتی نظام‌مند ضروری می‌سازند. لذا از جمله ضرورت‌های تدوین برنامه نوین‌سازی و اصلاح نظام کالا و خدمات را می‌توان به شرح زیر ارایه کرد:

-         ساماندهی نظام قیمت گذاری در سطح کشور وامورمربوط به تنظیم بازار؛

-         فراهم کردن امکان برخورداری از اطلاعات شبکه توزیع و نظارت برآن؛

-        ایجاد نهاد مدون تسهیل رقابت و کنترل انحصار به منظور تنظیم بازار.                                                                                                   

1-اهداف برنامه  نوین سازی و اصلاح نظام توزیع کالا و خدمات در کشور

طرح تحولات اقتصادی توجه به نظام توزیع و بهبود آن را به عنوان یکی از نظامات کلیدی کشور مورد توجه قرار داده است. اصلاح شبکه و فرآیند توزیع کالا از طریق تقویت زیرساخت‌ها و ایجاد نرم افزارهای موجود شبکه توزیع، راهبرد اساسی نظام توزیع کالا و خدمات در این برنامه است که در قالب آن اهداف زیر پیگیری می‌شود:

• منطقی کردن تعداد و فعالیت عوامل توزیع (‌کوتاه شده فاصله تولید تا مصرف )؛
• تسهیل نظارت و کنترل و سیاست پذیرکردن جریان توزیع کالا در کشور؛
• منطقی کردن حاشیه سود عوامل توزیع ؛

2-پروژه‌های "برنامه نوین سازی و اصلاح نظام توزیع کالا وخدمات"

نیل به اهداف فوق الذکر در چارچوب مجموعه ای از برنامه ها و فعالیتها امکان پذیر و قابل دستیابی است و برای آنکه نوین سازی و اصلاح نظام توزیع کالا وخدمات به شکلی مطلوب محقق شود لازم است ابعاد و زوایای موضوع بطور کامل مورد کنکاش قرار گیرد و برنامه‌هایی عملیاتی برای آن تدوین شود. در این بخش به توضیح و تشریح پروژه‌ها پرداخته شده است. لازم به‌ذکر است برخی از این پروژ ه در حال حاضر در دست اجرا هستند و از پیشرفت قابل ملاحظه‌ای برخوردار می‌باشند. بر این مبنا 10 پروژه عملیاتی به‌شرح زیر احصا می‌شود: 

1. ساماندهی  نظام پخش کالا
2. شبکه کارت اصناف
3. ایجاد اتحادیه های کشوری
4. ایجاد شبکه های زنجیره ای خرده فروشی اصناف
5. استقرار نظام طبقه‌بندی و خدمات شناسه کالا
6. تشکیل نهادهای غیر دولتی حمایت از حقوق مصرف کنندگان
7. ایجاد پایگاه اطلاع رسانی اصناف و بازرگانان 
8. ثبت مکانیزه نقل وانتقالات املاک ومستغلات
9. توسعه خدمات بازرگانی برای محصولات کشاورزی
10. طرح ساماندهی و ایجاد اعتماد برای سایت‌های فروش اینترنتی

2-1- پروژه ساماندهی نظام پخش کالا

در حال حاضرحدود38 شرکت پخش از وزارت بازرگانی مجوز فعالیت اخذ نموده‌اند وبیش از 80 درصد آنها در گستره سراسری فعالیت دارند از مجموع شرکت های فوق حدود 16 شرکت به توزیع مواد غذایی نیز مشغول  می‌باشند.                                                                                                                                 

در نظام توزیع کنونی هیچگونه ساز وکاری برای الزام تولیدکنندگان و واردکنندگان به بکارگیری شرکت های پخش دارای مجوز وجود ندارد لذا به نظر می رسد برای ساماندهی تولید کنندگان و واردکنندگان کالا موظف شوند محصولات خود را از طریق شرکت‌های پخش دارای مجوز توزیع نموده و یا راساً با افتتاح شرکت پخش محصولات خود را به واحدهای خرده فروشی عرضه نمایند.                                               

اهداف:

هدف اصلی اجرای پروژ ه ساماندهی پخش کالا،‌ارتقاء کارآیی و کاهش هزینه مبادله در صنعت پخش است و پایش مستمر توزیع مویرگی کالا در واحدهای صنفی می باشد.

زمان اجرا:اجرای پروژه از 30/9/86 لغایت 29/12/87 خواهد بود.

2-2-پروژه شبکه کارت اصناف

در نظام توزیع کالای کشور می‌باشند با این وصف به منظور رفع این معضل پروژه کارت اصناف پیشنهاد شده است.

ضرورت اجرا:

از ضرورتهای اجرای طرح می توان به تکمیل بانک اطلاعات اصناف ، کد گذاری و طبقه بندی رسته‌های صنفی و اتحادیه های صنفی و ارائه آمار و اطلاعات دقیق و مستند از تعداد واحدهای صنفی در سطح کشور اشاره نمود.

اهداف:‌

از جمله اهداف اجرای این طرح می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

- ساماندهی آمار و اطلاعات صنفی و بروز رسانی اطلاعات واحدها و افراد صنفی در پایگاه اطلاع‌رسانی اصناف و بازرگانان.

- ساماندهی امور مربوط به دریافت و پرداخت وجوه بین افراد صنفی،اتحادیه ها،مجامع امور صنفی و شورای اصناف کشور.

- تعریف کد ملی صنفی و ایجاد یک پرونده الکترونیکی برای هر یک از واحدهای صنفی کشور

زمان اجرا:اجرای پروژه از 1/7/86 لغایت 29/12/87 خواهد بود.

2-3- پروژه ایجاد اتحادیه های  کشوری

وجود اتحادیه‌های کشوری اصناف در بسیاری از کشورهای پیشرفته وجود داشته و از طریق این اتحادیه‌ها می‌توان بسیاری از امور مربوط به نظام توزیع از قبیل تنظیم بازار و سایر نظارت‌های کمی، کیفی را به اصناف محول نمود و توان رقابتی آنها را افزایش داد. قانون جدید نظام صنفی پتانسیل تشکیل اتحادیه های کشوری در حوزه اصناف کشور را فراهم نموده است.

ضرورت اجرا:

  از جمله ضرورت های اجرای این  طرح می‌توان به تقویت تواناییهای صادرات صنوف با ایجاد خوشه‌های صادراتی، حضور فعالتر اصناف درامر تنظیم بازار داخلی، فراهم کردن امکان نرخ‌گذاری کالا و خدمات توسط اصناف با مدیریت و نظارت دولت، تعامل بیشتر اصناف با سایر سازمانها، حفظ و حمایت حقوق صنفی، ارتقاء جایگاه اصناف و بهبود کمی و کیفی وضعیت کسب و کار اشاره نمود.

اهداف:

برخی از اهداف تشکیل این اتحادیه عبارتند از :‌

• ساماندهی نظام قیمت گذاری خدمات کشوری و انتقال این فعالیت به حوزه تخصصی.
• ساماندهی نظام توزیع و تنظیم بازار کالا و خدمات از طریق یک زنجیره گسترده از صنوف تخصصی که تحت پوشش یک اتحادیه کشوری فعالیت خواهند کرد.

زمان اجرا:تشکیل 15 اتحادیه کشوری از تاریخ 1/1/86 لغایت 29/12/87

2-4- پروژه ایجاد شبکه‌های زنجیره‌ای خرده فروشی اصناف:

بر اساس این الگوی ایجاد و توسعه شبکه زنجیره ای خرده فروشی در سایر کشورها می‌‍توان با بهره‌گیری از ظرفیت‌های موجود صنفی ( مکان تجاری،  مدیریت و نیروی انسانی) نسبت به تشکیل زنجیره‌ای از صنوف مرتبط که در قالب مدیریت و هدایت کلان یک سازمان مرکزی فعالیت می‌کند، اقدام نموده سازمان مرکزی به عنوان عامل اصلی تأمین کالای مورد نیاز اعضای شبکه، عامل تأمین سرمایه‌در گردش مورد نیاز شبکه وبه عنوان عامل اصلی هدایت و نظارت بر شبکه فعالیت می‌کند و واحدهای صنفی عضو شبکه با حفظ مالکیت و مدیریت واحد صنفی خود تحت نام تجاری یکسان و در چارچوب برنامه‌های سازمان مرکزی فعالیت می‌نمایند.

اهداف:

با اجرای این طرح می توان اهداف زیر را دنبال نمود:

1. متمرکز کردن مدیریت شبکه های خرده فروشی جهت تسهیل سیاستگذاری وکنترل ونظارت

2.کاهش هزینه های توزیع و نهایتاً کاهش قیمت تمام شده

3.افزایش سطح رضایت تولیدکننده و مصرف‌کننده

زمان اجرا:

اجرای این پروژه از 1/3/87 لغایت 29/12/87 خواهد بود.

2-5-  استقرار نظام طبقه بندی و خدمات شناسه کالا

دستگاههای دولتی، واحدهای عرضه‌کننده (تولیدی و توزیعی) و دستگاههای خریدار کالاها و خدمات از داشتن یک سامانه یکپارچه که اطلاعات کامل، مهندسی شده، پالایش شده و یکپارچه را در اختیار آنها قرار دهد محرومند.

ضرورت اجرا: از ضرورت های اجرای این طرح می توان به موارد زیر اشاره داشت:

• سیستم ایران‌کد، تمام اقلام در گردش و مورد معامله در بازار اعم از مواد اولیه، کالای نهایی و خدمات را در ساختار طبقه­بندی خود جای می­دهد.
• در بخش توزیع، ارتباط تولیدکننده و مصرف‌کننده را برقرار و با شناسایی مصرف‌کننده ظرفیت‌های تولیدی که احتمالاً به صورت ناشناخته در بخشهای پراکنده کشور وجود دارد و بهره‌وری مناسب از آنها هم واسطه‌ها را حذف نماید و هم با رشد عرضه کالا به بازار جلوی کمبود مصنوعی و رشد قیمت‌ها را بگیرد

اهداف:

برخی از اهداف اجرای این طرح عبارتند از :

• ایجاد بستر استاندارد و جامع برای شناسایی تمام کالاها و خدمات عرضه شده در بازارهای کشور؛
• شفاف‌سازی و ایجاد مقدمات لازم برای ردیابی اطلاعات کالاها؛
• ایجاد تسهیلاتی برای کنترل ورود کالاهای قاچاق در شبکة توزیع؛
• محدودسازی فعالیت‌های غیر رسمی در عرصه توزیع کالا در کشور؛
• کاهش هزینه‌های تبادل در شبکه توزیع
• استانداردسازی و قانونمند نمودن طرحهای کاربردی RFID بمنظور یکنواختی و سرعت عمل در انتقال اطلاعات گردش کالا در کشور؛

زمان اجرا: اجرای این پروژه از 1/1/85 لغایت 30/6/88 خواهد بود.

2-6- پروژه تشکیل نهادهای غیر دولتی حمایت از حقوق مصرف کنندگان

برای ایجاد تعادل در بازار ، دفاع از حقوق مصرف کنندگان و حمایت از آنان در بازار ، حرکتهای مصرف کنندگان در قالب NGO  های مصرف کننده شکل گرفته است. این انجمنها به صورت سازمان یافته برای بازار ساختار ایجاد می‌کنند و با انحصار و فساد اقتصادی ناشی از دخالتهای غیر ضروری دولتها مبارزه می کنند .

اهداف:

برخی از اهداف اجرای این طرح عبارتند از:

• کاهش دخالتهای دولت در بازار که سبب تحمیل هزینه‌های اضافی تولید و اختلال در نظام بازار نیز می‌شود، ایجاد تعادل در بازار و حمایت از مصرف کنندگان در هنگام تضرر به دلیل قیمت ناعادلانه ، غیر رقابتی و یا عدم ایمنی کالا و خدمات در جامعه.

زمان اجرا: اجرای این پروژه از 1/5/87 لغایت 30/11/87 خواهد بود.

2-7-پروژه ایجاد پایگاه اطلاع رسانی اصناف و بازرگانان

اصناف به عنوان تاثیرگذارترین حوزه در امر بازار داخلی فاقد پایگاه اطلاع‌رسانی مناسب می باشد. این محدودیت‌ها انجام هر نوع برنامه ریزی در این حوزه را با چالش روبرو کرده است. از این رو برای رفع این مشکل وبرخی از نیازهای اساسی دیگر ایجاد پایگاه اطلاع رسانی اصناف و بازرگانان کشور می بایست مورد توجه قرار گیرد.

ضرورت اجرا:

ضرورت‌های اجرای این طرح عبارتند از؛ عدم وجود اطلاعات کافی از طبقه بندی فعالیتهای صنفی، از هم گسیختگی داده های موجود در حوزه اصناف،پراکندگی داده ها در ادارات کل استانها و شهرستانها،به روز نبودن داده ها و عدم همزمانی اطلاعات موجود،عدم وجود روشهای یکسان در روشهای تولید اطلاعات و گزارشها از داده های خام،عدم وجود پایگاه اطلاع رسانی در مورد اصناف و فرصتهای تجاری

اهداف:

بطور کلی اهداف اجرای این پروژه را می توان در موارد زیر خلاصه نمود.

- شناسایی نیازهای آماری بخشهای مختلف مرتبط با اصناف

- ایجاد بانک های آماری اطلاعاتی تحت web ؛

- وحدت و یکپارچگی ذخیره داده ها؛

- سهولت ارتباط با کاربران نهایی و تسهیل در جستجوی اطلاعات؛

- کاهش هزینه های جاری سازمانهای صنفی که به صورت موردی اقدام به ایجاد بانکهای اطلاعاتی متنوع و بدون نظام هماهنگ می نمایند؛

-ایجاد منابع اطلاعاتی و ارتباطی مورد نیاز مردم، اصناف و مسوولین ؛

زمان اجرا: اجرای پروژه از تاریخ 1/6/86 لغایت 29/12/87 خواهد بود.

2-8- ثبت مکانیزه نقل و انتقالات املاک و مستغلات

عدم وجود یک شبکه اطلاعاتی دقیق و کارآمد موجب شده تا نوسانات شدید و پردامنه در بخش مسکن ایجاد و شرایط التهابی در دورههای نوسانات قیمتی این بخش را تشدید نماید.

اهداف

ایجاد بانک اطلاعاتی املاک و مستغلات موجود در کشور، ثبت دقیق معاملات انجام شده اعم از خرید،فروش، اجاره،رهن ،سرقفلی و... انواع املاک ومستغلات در کشور و ایجاد زیرساخت لازم برای امکان سیاستگزاری کلان در بخش مسکن کشور

الزامات: 1- پذیرش مسئولیت انجام پروژه توسط سازمان ثبت اسنادواملاک کشور

2- هماهنگی وهمکاری کامل سازمانها وارگانهای ذیربط دراین امرمانند وزارت بازرگانی ،وزارت اقتصاد ودارایی ،وزارت مسکن وشهرسازی وشهرداریها

3- تخصیص بودجه وامکانات لازم برای انجام پروژه

زمان اجرا: اجرای پروژه تا تاریخ 29/12/87 خواهد بود.

2-9– توسعه خدمات بازرگانی برای محصولات کشاورزی

بر مبنای این طرح با  همکاری وزارتخانه‌های  بازرگانی‌، جهاد کشاورزی، صنایع و معادن و حسب مورد وزارتخانه ذیربط ، برای توسعه صنایع بسته‌بندی و توسعه ظرفیت ذخیره‌سازی و نشان‌دار کردن (branding) محصولات کشاورزی، برنامه‌ای تدوین و ارایه خواهد شد.

اهداف:

برخی از اهداف اجرای این طرح عبارتند از:

-     در این طرح اطلاعات و آمار محصولات قبل از برداشت می‌تواند از طریق این پورتال در اختیار دیگر مراکز توزیع در دیگر استانها و مراکز عمده توزیع قرار گیرد و از انبار شدن مازاد این محصولات در یک نقطه کشور و کمبود همان محصول در نقطه دیگر جلوگیری نماید.

-     همچنین می‌توان امکان پرداخت الکترونیکی برای خریدهای بین بنگاه‌های فعال در شبکه رسمی توزیع محصولات کشاورزی را فراهم کرد.

زمان اجرا: اجرای پروژه تا تاریخ 29/12/87 خواهد بود.

2-10- طرح ساماندهی و ایجاد اعتماد برای سایت‌های فروش اینترنتی:

براساس برنامه‌ریزی انجام شده درسال 87 سایتهای تجاری باید شناسایی شده مجوز فعالیت دریافت نمایند و از لوگو(مجوز) اعتماد در سایت خود بهره‌برداری کنند. پس از آن، تمام سایت‌های فروش اینترنتی می‌توانند با استفاده از این مجوز و ثبت یک علامت اعتماد و همچنین استفاده از زیر ساخت امنیتی راحت‌تر اقدام به فعالیت توزیع و فروش اینترنتی در سطح کشور نمایند.

اهداف:

برخی اهداف اجرای این طرح عبارتند از :

• اعتماد سازی و رسمیت دهی به فعالیت سایت‌های فروش اینترنتی، کاهش ترددهای درون شهری و ایجاد رقابت بیشتر  و در نتیجه بهبود کیفیت و کاهش قیمت کالاها خدمات  ارائه شده به شهروندان؛

زمان اجرا: اجرای پروژه تا تاریخ 29/12/87 خواهد بود.