وزیر امور اقتصادی و دارائی؛ دکتر سید شمس الدین حسینی در همایش استانی طرح تحول اقتصادی در استان گلستان در جلسه پرسش و پاسخ به سوالات چنین پاسخ داد :
· طرح مالیات بر ارزش افزوده احتیاج به زمان بیشتری دارد و اینکه شما این طرح را به اصناف گسترش دادید چرا به بازرگانان گسترش ندادید؟
پاسخ :
مالیات بر ارزش افزوده یک قانون است و هر قانون هم از سوی دولت و هر فردی که مخاطب آن قانون است، قابل اجراست طبعاً قانون مالیات بر ارزش افزوده لازم الاجرا است و در ضرورت آن هم هیچ ابهامی وجود ندارد. واقعیت این است که وقتی قانون شروع به اجرا شد فاصله آن با مدت تصویب اش زمان زیادی نمانده است چون مالیات بر ارزش افزوده عمدتا نیاز به زمینه سازی هایی دارد تا اجرا شود مالیات بر ارزش افزوده به جهاتی جایگزین یکسری از قوانین کشور بوده و اتفاقاً قانون مالیات برارزش افزوده در جهت حمایتی از تولید و صنعت است. در گذشته 3 درصد تجمیع عوارض می گرفتیم که این تکرار می شده و اثرآبشاری میگفتن الان میگوییم 3 درصد مابه التفاوت دو فاکتور خرید و فروش است.
اساساً چیزی که انتظار داریم این است که تولید و صنعت بایستی از این قانون حمایت کنند.حتی ما لایحه ای به مجلس بردیم. اگر مالیات بر ارزش افزوده متوقف می شود پس عوارض هم متوقف می شود، نه به این منظور که اگر مالیات بر ارزش افزوده متوقف شود یعنی به عقب بیفتد قانون زمان اجرای آن به عقب می افتد.
در 31/6/87، ما فکر می کردیم صنعت آسیب می بیند اما به عکس این قانون در جهت حمایت از صنعت است در این طرح هم اصناف معاف نشده اند. آقای رئیس جمهور به بنده دستور داده اند که دریافت وجوه از آنها به تعویق بیافتد و ما اجرا میکنیم- اکنون لایحه تعویض را از وزارت اقتصاد تهیه کردیم و به دولت تقدیم کردیم. با توجه به فضایی که در مجلس سراغ داریم و اساساً اهمیت این قانون برای تولید همه دوستان اتاق بازرگانی با هم هم رأی بودند که موضوع امضاءکردن آن را به صلاح نمی دانیم اما به هر حال شما تولید کننده و صنعتگر فعال اقتصاد هستید و ما هم در وزارت اقتصادی باهم همکار هستیم.
بنده خودم را موظف می دانم در اجرای این قانون نهایت انعطاف را داشته باشم لذا از کلیه صنعتگران وتولید کنندگان می خواهم از این قانونی که در جهت صنعت و تولید فعالین اقتصادی است حمایت کنند.
· در رابطه با طرح تحول اقتصادی این طرح چه امتیازی برای صادر کنندگان و بازرگانان دارد؟
پاسخ :
جایگاه صادرات درطرح تحول اقتصادی است . یکی از مواردی که عرض کردم 15% صرف تولید می شود حمایت از صادرات است.
حمایت از صادر کنندگان به عنوان یکی از نکات آورده شده در این طرح است.
· در رابطه باطرح تحول اقتصادی این طرح چه ابعادی را در گسترش اقتصاد ایران دارد؟
پاسخ :
طرح تحول اقتصادی با محورهای هفتگانه خودش را نشان می دهد یعنی به فرض وقتی نظام یارانه درست شود نظام بودجه ریزی هم خود به خود درست خواهد شد و در کنار آن هم نظام بهره وری اتفاق می افتد و ما ملاحظه می کنیم با منابع کم خدمات بیشتری ارائه می دهیم .
· چرا صنعتگران و کلاً بازرگانان و فعالین اقتصادی با کمبود منابع بانکی مواجه هستند؟
پاسخ :
با توجه به اینکه رشد نقدینگی در اقتصاد ایران طی سال گذشته کمی ما را نگران می کرد و لذا در سیاست ها اینگونه تدبیر شد که برای پیشگیری از رشد نقدینگی بیشتر دقت کنیم ، این اتفاق هم افتاد و سیاست موثری بکار گرفته شد.
طی چند ماه گذشته با بررسی های انجام شده به این نتیجه رسیدیم که بایستی کمی پول جدید و بانکی در کشور تزریق شود بویژه بعد از این بحران مالی که در جهان اتفاق افتاده و مشکل جدیدی برای اقتصاد ایجاد کرده است. اخیراً با رئیس کل بانک مرکزی جلسه داشتیم حدود 7500 میلیارد تومان مبلغ جدید بکار گرفته شده که بخشی از آن اختصاص پیدا کرده و مابقی هم اختصاص خواهد گرفت. روال این است که مبالغ به سمت سرمایه در گردش، طرح های نیمه تمام که فکر می کنیم گشایش خوبی در کار ایجاد می کند هدایت شوند .
· توقف مالیات بر ارزش افزوده برای کل بخش ها به چه ترتیب است ؟
پاسخ :
آنچه در مصوبه صراحت دارد این است که در خصوص چگونگی اجرای مالیات بر ارزش افزوده در صنایع بررسی شود نه متوقف کردن آن. همانطور که عرض کردم این بررسی شروع شده اخیراً با کمیسیون اقتصاد مجلس، اتاق بازرگانی،صنایع و معادن ایران و حتی نماینده اصناف جلساتی داشتیم که چگونه این قانون را اجرا کنیم و وضعیت تولید کنندگان را هم در نظر بگیریم که اینکار هم آغاز شده است.
· با توجه به اینکه حدود 20درصد اقتصاد کشور در اختیارات دولت می باشد. آیا در راستای اقتصاد بخش خصوصی و یا بخش مهمی از اقتصاد که در اختیار بخش خصوصی باشد برنامه ای دارید؟
پاسخ :
اگر 20 درصد سهم فعالیت های اقتصادی در اختیار دولت بود شاید نیاز به سیاست های کلی اصل 44 قانون اساسی نداشتیم در صورت اجرای این سیاستهاانشا اله به مرحله ای می رسیم که 55 درصد اقتصاد در بخش خصوصی 25 درصد در دست تعاون و 20 درصد هم در اختیار دولت قرار گیرد. پس اصل این است که متاسفانه سهم اقتصاد در ایران بیش از 20 درصد است حالا من نمی گویم 85 درصد اما برخی چنین ادعایی دارند و ما باید این سهم را کم کنیم.
طرح تحول اقتصادی، طرح تحول اقتصاد است نه طرح تحول اقتصاد دولتی
حالا یک جایی مثل بودجه و بهره وری ما بطور خاص دولت را مخاطب قرار می دهیم.
· طرح تحول اقتصادی منجر به رشد اقتصادی میگردد یا توسعه اقتصادی؟ چگونه؟
پاسخ :
در بحث رشد اقتصادی (در ادبیات اقتصادی می شود افزایش درآمد مستقل از یک منبع) مثلاً یک موقع 2 بشکه نفت دارید 440 هزار تومان به شما در اقتصاد ایران درآمد می دهد.
3 بشکه نفت 660 هزار تومان این رشد اقتصادی می شود. درآمد افزایش پیدا کرده اما آیا رشد را توسعه اقتصادی می گذاریم؟ اگر توسعه اقتصادی و اساساً طرحی که می آید توجه می کند به کارایی اقتصادی، پس طرحی است که به دنبال توسعه اقتصادی است و طبعاً در دل توسعه اقتصادی هم نهفته است.
ضمن اینکه ما درطرح تحول اقتصادی، فراتر از رشد اقتصادی به جنبه های اجتماعی هم توجه داریم.
· چگونه می توان مردم را از این همه پیچ وخم و راه های تحول اقتصادی آشنا و امیدوار نمود؟ و اینکه خیلی از مردم هنوزتوجیح نشده اند؟ لااقل یکی از علائم آنرا بصورت عملی نشان دهید !
پاسخ :
فکر می کنم موقعی که طرح تحول اقتصادی را معرفی می کردیم خیلی ها فکر می کردند یک شعار و یک ایده است.
به طور مثال حداقل63 میلیون ایرانی، این فرم هایی را پر کرده اند وبا یکی از برنامه های طرح به نوعی آشنا می شوند امروز بخشی از این طرح را به عنوان لایحه درآورده ایم و نسبتاً رأی بالایی از مجلس گرفته ایم. برنامه های متنوع رادیو، تلویزیونی شروع کرده و نمونه های آن همایشی است که آمده ایم. و گلستان بیست و هفتمین استانی است که حضور یافتیم و فکر می کنم نسبت به کارهای دیگر برای انعکاس دادن تلاش بیشتری صورت گرفته است.
· در خصوص توجیح و اثر روانی که در مورد این طرح پیش می آید مثال بزنید؟
پاسخ :
تورم روانی هم منشاً واقعی ندارد ولی ناشی از ذهن افراد است در نهایت اثر خود را از طریق عرضه یا افزایش تقاضا می گذارد بدین ترتیب تورم در عمل اثر واقعی می گذارد. لذا به فرمایشات آقای دکتر باید مدیریت شود.
اگر مردم بپذیرند و توجیه شوند در اطلاع رسانی هم موثر است.
دربخش اصناف هم باید آنها را مشارکت دهیم. در روزهای اول وزارت بازرگانی با آنها صحبت کردیم که الان وزارت بازرگانی درنظام توزیع با اصناف تفاهم نامه امضاء می کند.
از طرفی هم باید ما یکسری ذخیره های افراطی هم داشته باشیم تا در عمل اگر در بخشی کمبودی ایجاد شد بتوانیم سریع عرضه کنیم .
· حتماً خصوصی سازی بانکها را دنبال می کنید؟
پاسخ :
اخیراً تصمیم گرفته شد سهام عدالت بانک ملت و ملی در بورس پذیرفته شود.
· سیاست قیمت گذاری عرضه انرژی در داخل چگونه است؟
پاسخ :
یک سیاست می تواند این باشد که همان 35 دلار یا سیاست 5 دلار است.
یک سیاست هم 35 دلار و 6/1 مالیات در نظر گرفته شود .
یک قیمت مرزی برای انرژی، یک قیمت داخلی دارد. قیمت مرزی با قیمت داخلی رابطه آن یکی است مطالعات نشان داده قیمت با ثبات نفت حداقل 75 دلار است این را باید درسیاست گذاری به آن توجه کنیم. لذا ضمن اینکه با قیمت های فعلی هم طرح تحول اقتصادی قابل اجراست حتی با قیمتهای کمتر هم قابل اجراست منتهی باید افق بالاتر بببینیم وگر نه دچارکاستی می شویم اینها کاملاً درطرح پیش بینی شده است .
· ما همیشه در اجرای برنامه هایمان مشکل داشتیم و ازمرحله تدوین و تصویب تا اجرای قانون، انحرافات زیادی در راه داشتیم. جهت اجرا و کنترل این موضوع چه برنامه ای دارید؟
پاسخ :
روشی که در برنامه طرح تحول اقتصادی داریم روش تولید محور بود یعنی اگر گفتیم اصلاح نظام یارانه چند پروژه دارد و هر پروژه زمان بندی مشخصی و تعریف مشخصی و مسئول مشخص دارد و بر اساس کنترل پروژه، اطمینان از کیفیت برنامه ها را افزایش می دهیم ولی به هر حال ممکن است ما در این برنامه ها کاستی هایی داشته باشیم و جاهایی هم جلوتر از بقیه باشیم. ولی روشی که اتخاذ کردیم به آن اطمینان داریم.
· در مورد سیستم بانکی و اعطای تسهیلات توضیح دهید ؟
پاسخ :
اگر می خواستیم سیستم بانکی ما نظارت بر مواردی که تخصیص داده اند درست و جای خود به کار گرفته شود باید قبل از آن ارزیابی درست داشته باشیم یعنی اگر بخواهیم ریسک بازگشت منابع بانکی کم شود اول این است که ارزیابی پروژه ها درست باشد. اینکه سرمایه گذاری به یک آیتم و مؤلفه های سود آوری برای پروژه داشته باشد و بر این اساس درخواست وام کند.
حال اگر نظام بانکی قابلیت ارزیابی سریع و صحیح را نداشته باشد این اتفاق می افتد، بر خی از پروژه هایی که واقعاً توجیه دارد و باید به موقع اجرا شود از گردونه خارج می شود یا برخی از پروژه ها هم توجیه ندارند و نباید اجرا شوند به داخل گردونه می روند.
بهترین راه در این خصوص تقویت نیروست از طریق مؤسساتی که به صورت مشاورین در بخش خصوصی است که این کار نیز انجام شده.
مورد دیگر نظارت است. نظارت امروز با وسع و گستردگیای که بانک در تمام شهرها و روستاها دارد با روش های مرسوم و متعارف امکان پذیر نیست. توسعه بانکی که ما گذاشتیم فقط برای ارائه خدمت به مشتریان نیست که اگر چه خیلی مهم است. زمانی می توانیم سیستم نظارتی را تقویت، به روز و بهنگام کنیم . این همکاری است که صورت گرفته البته کاردیگری هم که انجام شده، افزایش مراقبت و کنترل در سیستم بانکی است. بطور مثال وام ها وقتی از یک سقفی می گذرد در سیستم بانک و اطلاعات آن کنترل می شود نه اینکه کم شود ولی نظارت ها بیشتر شود.
این ها کارهایی است که به ما کمک می کند ضمن اینکه حجم نقدینگی را در اقتصاد کنترل می کنیم، هدایت آن را هم داریم.
· رابطه تورم و نقدینگی به چه صورت است ؟
پاسخ :
هیچ اقتصاد دانی نیست که رابطه تورم و نقدینگی را نخوانده باشد. اقتصاد یک علم است و نظام بندی هایی دارد. رابطه بین نقدینگی وتورم رابطه پذیرفته شده است و اینکه اندازه آن چقدر باشد از اقتصادی به اقتصادی دیگر متفاوت است.
حال تحلیلی داشته باشیم از ریشه های تورم در ایران. هیچ مطالعه ای در اقتصاد ایران صورت نگرفته است که بگوید رابطه بین تورم و نقدینگی صفر است.
برخی ازمطالعات چون عوامل بیشتری را در نظر می گیرند یعنی تورم وارداتی، سهم کمتری به نقدینگی می دهند و برخی سهم بیشتری، به طور مثال این مطرح می شود آیا زمانیکه ما 85 درصد وارداتمان مواد اولیه باشد وقتی قیمت آن در دنیا افزایش پیدا می کند می شود قیمت تولیدات و محصولات ما افزایش پیدا نکند؟!
اثر رابطه نقدینگی و تورم در کشور ما حدود 5/0 تا 9/0 محاسبه کرده اند.
به هر حال همه اتفاق نظر دارند که بین تورم و نقدینگی در اقتصاد ایران رابطه وجود دارد اما علت افزایش نقدینگی در ایران چیست این نکته مهمی است. مهمترین عامل افزایش نقدینگی در اقتصاد ایران در سالهای اخیر، به افزایش خالص دارایی های خارجی بانک مرکزی بر می گردد . دارایی بانک مرکزی وقتی بالا می رود توان چاپ پول آن بیشتر می شود. در سالهای اخیر قیمت نفت افزایش پیدا کرده، درآمدهای ارزی توسط بانک مرکزی تملک شده و به بانک مرکزی فروخته شده، با افزایش دارایی های خارجی بانک مرکزی، نقدینگی افزایش پیدا کرده در نتیجه تورم هم افزایش پیدا کرده. حال اگر بخواهیم جلوی رشد نقدینگی را بگیریم باید وابستگی بودجه دولت به نفت را کم کنیم.
اگر وابستگی بودجه دولت به نفت را کم کردیم هیچ اجباری وجود ندارد حتماً ارزهای نفتی را تبدیل به ریال کنیم تا نقدینگی افزایش پیدا کند. برای اصلاح ساختار بودجه کشور، بجای آنکه بودجه دولت را به نفت متکی کنیم به مالیات اتکاء کنیم .
درطرح تحول اقتصادی افزایش مالیات سبب کاهش اتکا بودجه به نفت میشود اصلاح نظام یارانه ها سبب کاهش مصرف انرژی و نیاز به عرضه داخلی انرژی را کمتر می کند و با افزایش بهره وری کارایی هزینه های دولت را افزایش می دهد.
اگر قرار است تورم را کنترل کنیم چاره ای جز این نداریم بنیان بودجه ای را اصلاح کنیم وگرنه جامعه ما بدون اصلاحات بنیادی موفق نمی شود.
